Dagboek Handelsmissie Turkije
18 november 2008
Van 23 tot en met 28 november brengt een Nederlandse handelsdelegatie onder leiding van de staatssecretarissen Heemskerk van Economische Zaken en Van Bijsterveldt van Onderwijs een bezoek aan Turkije. Aan de missie nemen meer dan honderd mkb-bedrijven en ruim dertig onderwijsinstellingen deel. Zakelijk missieleider Loek Hermans houdt hier een dagboekje bij.
Izmir, 27 november 2008 – Als laatste bestemming van onze missie zijn we vanochtend gearriveerd in Izmir, met ongeveer 2,5 miljoen inwoners de derde stad van Turkije en – na Istanbul - de belangrijkste havenstad, gelegen aan de Egeïsche Zee. Direct na aankomst op de internationale luchthaven zijn we door gereisd naar de belastingvrije zone Esbas. Turkije kent een groot aantal van dit soort zones, bedoeld om buitenlandse bedrijven aan te trekken.
Onze eerste dag in Izmir is tevens onze laatste dag in Turkije. Morgen keren we terug naar Nederland. Ik kijk terug op een paar fantastische dagen in dit boeiende land, dat zich blijft ontwikkelen en mede daarom zo graag wil toetreden tot de Europese Unie. Daarover hebben we gisteren ook gesproken met premier Erdogan in Ankara.
Dat was overigens een bijzondere ontmoeting. De premier had speciaal tijd vrijgemaakt in zijn agenda om ons te ontvangen. Erdogan wil de goede economische banden die Nederland en Turkije met elkaar hebben, graag verder aanhalen. Hij deed hem deugd in onze delegatie een aantal succesvolle Nederlandse ondernemers van Turkse komaf te zien.
Geheel in lijn met de toonzetting van het gesprek met Erdogan heeft de Turkse minister van Buitenlandse Handel Tüzmen een overeenkomst met staatssecretaris Heemskerk ondertekend die de handel en investeringen tussen beide landen moet ondersteunen. Heemskerk heeft daarbij aangekondigd dat hij voor Turkse zakenmensen die regelmatig naar Nederland reizen, de Oranje Loper uitlegt. Dat houdt in dat het voor hen gemakkelijker wordt naar ons land te komen: wie aan een aantal voorwaarden voldoet, hoeft niet meer voor elk bezoek een visum aan te vragen.
Als me een ding is duidelijk geworden tijdens deze vlekkeloos door de EVD, ambassade en consulaat georganiseerde week, dan is het wel dat Turkije’s deuren op tal van fronten wijd voor ons openstaan. Meerdere instellingen uit het Nederlandse beroepsonderwijs hebben al concrete afspraken met Turkse partners gemaakt over samenwerkingsprojecten en uitwisseling van studenten. De deelnemende bedrijven hebben hier de markt verkend en waardevolle contacten gelegd. Ik ben ervan overtuigd dat in veel gevallen hieruit contracten zullen volgen. Een groot aantal ondernemers keert morgen met offerteaanvragen, voorstellen voor pilotprojecten en verzoeken voor proefzendingen op zak huiswaarts.
Een paar bedrijven is al een stapje verder. Zo schreef ik eerder al over de contracten die op de eerste dag in Istanbul zijn gesloten. Gisteren in Ankara sloeg ingenieursbedrijf Royal Haskoning een mooie slag. Haskoning heeft met het Turkse Rijkswaterstaat een contract ondertekend voor de ontwikkeling van een groot irrigatiegebied in Zuidoost-Turkije. Een miljoenendeal, met bovendien een grote spin-off voor andere Nederlandse bedrijven.
Ankara, 26 november 2008 – Deze ochtend, op weg naar een ontmoeting met de Turkse minister van industrie en handel, spotte ik een van tien Holland-promotiebussen die deze maand in de drukke straten van Ankara rond rijden. Een mooi beeld: Turkse stadsbussen voorzien van een oranje achterzijde met daarop de tekst Holland, pioniers in international business. Onder de bezielende leiding van onze staatssecretaris van economische zaken, Frank Heemskerk, maken we die slogan deze week meer dan waar.
Nederland investeert in Turkije. Andersom presenteert Frank Heemskerk Nederland hier ook graag als aantrekkelijke vestigingslocatie voor Turkse investeerders. Zoals Turkije voor Nederland de gateway naar het Midden-Oosten en Azië is, zo is Nederland met haar open, internationaal georiënteerde economie voor Turkije de springplank naar Europa, betoogde hij gisteren met verve tijdens een groot investeringsseminar in Istanbul. Onder de 6.500 buitenlandse investeerders in ons land, bevinden zich thans 300 Turkse. Heemskerk doet er deze week alles aan om dat aantal snel te doen groeien.
Gisteravond zijn we gearriveerd in Ankara, met zo’n 4,5 miljoen inwoners de tweede stad van het land. Hier staat het mausoleum van Atatürk (Mustafa Kemal), dat geldt als het belangrijkste symbool van de republiek Turkije. Een heiligdom bijna.
Terwijl de Nederlandse bedrijven vandaag wederom vele matchmaking-gesprekken met Turkse collega’s voeren, staan voor ons, de officiële delegatie, ontmoetingen met niet minder dan vijf Turkse ministers op het programma. Onder wie ook de Turkse premier Erdogan, die we eind van de dag treffen. Daarover morgen meer.
Dan haasten we ons terug naar het hotel voor een groot netwerkdiner en de dagelijkse debriefing. Elke dag halen we de deelnemers aan deze reis bij elkaar om ervaringen uit te wisselen en de tussenbalans op te maken. Ik heb na bijna drie dagen missie nog geen ondernemer gehoord die niet gelooft dat hij hier echt zaken kan gaan doen. Vanuit vrijwel alle sectoren reizen Nederlandse ondernemers deze week met ons mee: van ict, metaal, bouw en industrie tot zakelijke dienstverlening en land- en tuinbouw. Kansen liggen er hier dan ook in vele soorten en maten.
Tijdens deze debriefings hoor je soms de meest ludieke verhalen. Zoals gisteravond van ondernemer Mark Hakvoort, van Hak4t uit Dedemsvaart. Mark is onder meer op zoek naar Turkse bedrijven die hier een verkoopnetwerk voor zijn Fire Knock Out – een ingenieus brandblussysteem - willen opzetten. Omdat gisteren zijn vertaler niet kwam opdagen bij een afspraak, vroeg hij zijn taxichauffeur als zodanig voor hem op te treden. Toen Mark hem demonstreerde wat de Fire Knock Out precies doet, raakte de chauffeur zo enthousiast, dat hij zelf dat verkoopnetwerk wil gaan opbouwen. Omdat de man het chauffeuren er slechts bij doet en hij over een groot netwerk beschikt, wil Mark hem zeker een kans geven. Direct na terugkomst in Nederland gaat een eerste zending van vijftig stuks richting de taxichauffeur in Istanbul.
Istanbul, 25 november 2008 - Istanbul, de enige stad ter wereld die op twee continenten ligt, verwelkomt ons met open armen. Waar we dezer dagen ook komen, wat we ook doen, overal is de opkomst en de interesse van Turkse kant overweldigend. Nederland is natuurlijk ook belangrijk voor Turkije. Al jaren zijn ‘wij’ de derde investeerder in dit land. We staan negende op de lijst van bestemmingen voor Turkse exportproducten. En voor de Nederlandse vakantieganger staat Turkije inmiddels in de top 3 van populairste bestemmingen.
Istanbul is een stad die zich met geen andere in Turkije laat vergelijken. Ankara is de echte hoofdstad, waar de macht (regering, parlement, leger) is gevestigd. Istanbul, met zijn 16 miljoen inwoners, is echter de hoofdstad op het gebied van handel en cultuur. Hier zijn de banken, de hoofdkwartieren van grote concerns, ook de Nederlandse. Alleen al het inkomen per hoofd van de bevolking – gemiddeld 30.000 dollar – laat zien dat deze stad de rest van het land ver voor is.
Turkije heeft jaren van flinke economische groei (tot 7 procent per jaar) en ongekende stabiliteit achter de rug. De regering heeft thans moeite te erkennen dat de kredietcrisis ook de Turkse economie niet onberoerd zal laten, zo kregen we gisteren te horen tijdens een bezoek aan TUSIAD, zeg maar de Turkse VNO-NCW . Uit dat gesprek bleek ook wel dat van een poldermodel zoals het Nederlandse nog lang geen sprake is in Turkije. Wet- en regelgeving bijvoorbeeld verandert hier in rap tempo, zonder enig overleg met het georganiseerde bedrijfsleven.
Voor onze Turkse collega’s is er dus nog een wereld te winnen. Dat geldt ook op het vlak van onderwijs en arbeidsmarkt. In Nederland klagen ondernemers over de gebrekkige aansluiting tussen beide, hier is het nog vele malen erger. Het onderwijs in Turkije is top-down georganiseerd. De inhoud is op geen enkele wijze afgestemd op de vraag vanuit het bedrijfsleven of de maatschappij. Dat is doodzonde, en zeker in het geval van het beroepsonderwijs. Juist een land met zo’n jonge bevolking (gemiddeld 27 jaar) als Turkije kan zich dat eigenlijk niet permitteren.
Niet voor niets reist een groot aantal Nederlandse roc’s en hbo’s onder leiding van staatssecretaris Marja van Bijsterveldt deze week met ons mee. Ook voor hen is hier genoeg te doen. Het beroepsonderwijs – hofleverancier van het mkb - stond gisteravond centraal tijdens de zeer druk bezochte cocktailreceptie in het museum voor transport, communicatie en industrie in Istanbul. Marja van Bijsterveldt hield er een vlammend betoog over het enorme belang van vakmanschap voor de economie.Gekleed in een door Nederlandse studenten uit het beroepsonderwijs ontworpen outfit maakte zij onder meer bekend dat het Nederlandse ministerie van justitie het Turkse beroepsonderwijsstudenten makkelijker wil gaan maken om enige tijd in Nederland te studeren of een stage te volgen. Het leverde haar zowel van Nederlandse als Turkse zijde een bijna staande ovatie op.
Istanbul, 24 november 2008 - Terwijl Nederland bedekt is met de eerste sneeuwlaag van deze winter, schijnt in het eveneens frisse Istanbul een mooi zonnetje. Met een delegatie van meer dan 200 mensen laten we hier sinds onze aankomst gisteren een fijn staaltje gezamenlijke Holland-promotie zien. We bestendigen in Turkije een relatie die een historie heeft van meer dan 400 jaar.
Maar we komen natuurlijk vooral om zaken te doen. En dat geldt zeker voor de vele mkb-bedrijven die we in ons midden hebben. Vanochtend, bij de drukbezochte kick-off van de missie, kwam de vraag ter sprake of het economisch gezien daarvoor wel het juiste moment is. Dat is het in mijn overtuiging wel degelijk. Ondernemers wachten niet met ondernemen tot een crisis is ‘overgewaaid’. Juist nu is het van belang dat bedrijven blijven investeren, blijven zoeken naar mogelijkheden om hun zaken uit te breiden; ook over de grens. Dat is dé manier om de negatieve gevolgen van de kredietcrisis voor de reële economie tot een minimum te beperken.
De eerste bewijzen zijn op de eerste formele missiedag al direct geleverd. Datawatt, een bedrijf uit Steenwijk dat automatiserings- en controlesystemen ontwikkelt voor de water- en energiesector, heeft vanochtend een verkoopovereenkomst met een Turks bedrijf getekend ter waarde van een kwart miljoen euro. Met de mogelijkheid om op termijn, op basis van een joint-venture, hier projecten te gaan uitvoeren. Het in Zoetermeer gevestigde C2N Bouwmanagement is een joint-venture aangegaan met het grootste bouwinspectiebedrijf van Turkije. Een meer dan goede start van een missie, die hopelijk nog veel meer concrete resultaten gaat opleveren.
Ook onze onderwijsdelegatie heeft vanochtend met overtuiging laten zien waartoe zij in staat is. Studenten van de TU Eindhoven demonstreerden hun voetballende robots in een partijtje met staatssecretaris Heemskerk en – tot opwinding van de Turkse aanwezigen - ex-international Pierre van Hooijdonk. Van Hooijdonk is in het voetbalgekke Istanbul nog altijd een held vanwege zijn speeljaren bij een van de drie grote clubs van de stad, Fenerbahce.
Een missie als deze is niet alleen goed voor de internationale contacten. Ook tussen de Nederlandse bedrijven onderling bloeien vaak mooie zaken op. Zo heb ik gisteravond, tijdens een boottocht op de Bosporus, twee Nederlandse deelnemers met elkaar in contact gebracht waarvan de één levert waarnaar de ander op zoek is. Ik ben benieuwd waartoe dat gaat leiden.
Loek Hermans
