Binnenkort in uw achtertuin: De urban miner

Stuur ons een bericht


We proberen binnen 2 werkdagen te reageren.
Verder gelden deze spelregels.
Annuleren
? Contact

Koper, lood, nikkel, zink. De voorraad raakt op en de prijs schiet omhoog. Het antwoord op de schaarste is urban mining. Een nieuwe industrietak voor Nederland?

 

Nederland is één grote mijn. Koper, lood, nikkel, zink, goud, zilver, platina. Nog even en die metalen worden gewoon uit uw achtertuin gedolven. Of kunt u voorlopig even geen balletje meer slaan op de golfbaan. Want die werd ooit aangelegd op de oude vuilstort en juist die stort is nu een 'goudmijn geworden.

Het klinkt misschien onwaarschijnlijk, een tikkeltje futuristisch zelfs. Maar de stad als wingebied voor grondstoffen is dé toekomst. Volgens politici in Nederland en Europa, volgens wetenschappers, de industrie en volgens mensen uit de afvalwereld. 'We zitten met zijn allen op een grote hoeveelheid urban sources', zegt ook Frans Beckers, directeur materials, concepts & infrastructure bij Van Gansewinkel. 'En het afval van vandaag is de grondstof van de toekomst.' Herwinnen van zeldzame of kostbare materialen uit afgedankte apparaten, mobiele telefoons en computers is 'goud' volgens de afvalverwerker. Simpelweg omdat de natuurlijke voorraden opraken, de prijzen met raketsnelheid omhoogschieten en de industrie staat te trappelen om die grondstoffen. Of het nu om koper, lood, nikkel, zink, zilver, goud, platina of iets als tantaal gaat: ze komen allemaal in verschillende combinaties en hoeveelheden voor in alledaagse voorwerpen. Van computer tot telefoon en van auto tot koelkast.

 

Geen voorraad

Europa heeft zelf niet of nauwelijks eigen mijnen waaruit de nodige metalen te winnen zijn. Strategische voorraden zijn er niet en geld om namens de EU deelnemingen in buitenlandse mijnen te kopen, is er ook niet. Afgezien nog van de vraag of de lidstaten dit moeten willen én bereid zouden zijn om samen een vuist te maken. Dus zijn we grotendeels afhankelijk van de toevoer van landen buiten Europa. Politiek instabiele landen als Congo, Nigeria en Ivoorkust, maar ook een land als China, dat de exportkraan dichtdraait als het metalen liever zelf verwerkt dan ze over de grens te slijten.

Dat is precies de reden waarom de Europese Commissie en de Nederlandse overheid hun kaarten hebben gezet op recycling en urban mining. De stijgende grondstoffenprijzen maken dit ook alleen maar interessanter. Want hoe duurder de grondstoffen, hoe beter hergebruik zal renderen.

 

Nieuwe goudmijn

Als het aan Frans Beckers (Van Gansewinkel) ligt, verdwijnt het 'oude afvaldenken' snel in de prullenmand. Nu al krijgt 75 procent van de materialen die bij het bedrijf binnenkomen een tweede leven. Dat percentage zal in de toekomst verder toenemen, zegt de man van Van Gansewinkel. Daarnaast heeft de afvalverwerker het afgelopen decennium steeds sterker ingezet op het terugwinnen van grondstoffen uit bestaande producten. Urban mining dus. Want dankzij de oplopende grondstoffenprijzen is het financieel steeds interessanter om ze op de een of andere manier weer uit het afval te 'vissen'. Kijk alleen maar even naar de goudprijs. Die breekt record na record. Pas nog werd de grens van 1.500 dollar per ounce (ongeveer 30 gram) gepasseerd.

Goud wordt ook al teruggewonnen uit smart phones bijvoorbeeld. Die zijn letterlijk en figuurlijk een ware goudmijn volgens René Kleijn, industrieel ecoloog aan de universiteit Leiden: een ton mobiele telefoons bevat meer goud dan een ton gouderts. 'Als je al het goud, zilver en platina eruit haalt, betalen die het recyclingproces en houd je nóg geld over', zegt Kleijn. Maar goud, zilver en platina zijn nog wel relatief eenvoudig uit een mobieltje te halen. De lastigheid zit hem in de kleinere metaaldeeltjes, zoals het kleine beetje zeldzame tantaal in datzelfde mobieltje, zegt de industrieel ecoloog. 'Technologieën voor het verwijderen van juist die kleine hoeveelheden zijn nog nauwelijks ontwikkeld.' En voordat die er wel zijn, ben je zomaar jaren verder, denkt hij.

 

Stimuleren dus

Urban mining is dus wel de toekomst, maar het gebeurt in Nederland op dit moment nog niet op grote schaal. Waar Nederland wel in voorop loopt, volgens industrieel ecoloog Kleijn, is kennis en ontwikkeling van nieuwe recycling- en scheidingstechnieken. 'Op die terreinen gebeurt ook van alles', constateert hij. 'Zelfs smeltafval (resten die na verbranding van afval overblijven; red.) wordt voor een groot deel gerecycled. En er zijn methodes in ontwikkeling om dat nog beter te gaan doen. In die zin is het Nederlandse bedrijfsleven er volop mee bezig.'

Dat de kennis nog maar weinig wordt omgezet in bedrijvigheid waarmee ook echt geld wordt verdiend, verbaast oud-CDA-politicus en recyclinggoeroe Ad Lansink niets. 'Innovatie kost tijd en geld. En je moet een behoorlijke schaalgrootte hebben om het van de grond te krijgen.' 

Lansink werd bekend door de 'Ladder van Lansink', in 1979 ingediend als motie in de Tweede Kamer als standaard voor afvalverwerking. Die 'ladder' bepaalt nog steeds de hiërarchie van het afvalverwerkingbeleid in Nederland: preventie, hergebruik, verbranding en storten. Dat de tweede sport meer aandacht krijgt, vindt hij mooi. Maar de overheid stimuleert vernieuwing nog steeds onvoldoende, vindt Lansink. Neem de verpakkingenbelasting. Die is bedoeld om de hoeveelheid verpakkingsmateriaal terug te dringen en daarmee het milieu te sparen. Maar, zegt de oud-CDA-politicus, de opbrengsten van de belasting worden helemaal niet ingezet om innovatie te stimuleren op het gebied van hergebruik of verpakkingsmateriaal. 'Het geld gaat naar de algemene middelen. Terwijl je ze in het systeem zou moeten houden om in te zetten voor innovatie.' Kortom, aldus Lansink, de overheid belijdt met de mond het belang van urban mining wel om de toegang tot grondstoffen te waarborgen. Alleen ze doet geen boter bij de vis.

 

Kansen genoeg

Jammer, want het Nederlandse bedrijfsleven heeft wel kans om een rol van betekenis te gaan spelen op het gebied van urban mining. Aldus Dick de Jong, directeur van Liquor Metals, een Nederlands bedrijf dat zich juist in de sortering van kleine metaalfragmenten uit afvalresten heeft gespecialiseerd. 'Nederland heeft zich als kleine natie altijd al onderscheiden in optimalisatie van technieken en het zoeken naar nieuwe terugwinfaciliteiten.' Liquisort is daarvan hét voorbeeld. Het bedrijf gebruikt een vloeistof die magnetisch te beïnvloeden is om verschillende metalen (aluminium, zink, koper, nikkel, messing, lood, zilver en goud) van elkaar te scheiden. Doordat willekeurig welke dichtheid gecreëerd kan worden, drijft het ene metaal omhoog, terwijl het andere zinkt. Met meer dan 95 procent zuiverheid kunnen metalen stap voor stap van elkaar worden gescheiden.

De revolutionaire techniek leverde Liquisort vorig jaar de Recycling Innovatie Award op. 'Op dit moment worden gemengde metaalstromen bestaande uit koper, lood, zink, nikkel en aluminium door smelterijen omgesmolten waaruit alleen het koper kan worden teruggewonnen en het lood voor een gedeelte. Dan blijft er een heleboel metaal over dat niet meer als metaal herbruikbaar is. Wij brengen dat percentage terug tot 10 à 20 procent. Die hogere efficiëntie leidt tot een groter hergebruik en lagere verwerkingskosten bij de smelter.'

 

Kennis verkopen

Niet dat wij dé leverancier van herwonnen metalen van Europa moeten worden, maar volgens Beckers (Van Gansewinkel) biedt urban mining wel een kans om onze economie een impuls te geven, door gebruik te maken van de bestaande kennis en kunde. Van Gansewinkel heeft minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie daarom geadviseerd om herwinning van grondstoffen in de studies van de negen topsectoren mee te nemen. Nederland kan die kennis verkopen. 'De mijnbouwtechnologie die Nederland in het verleden ontwikkeld heeft in Delft, wordt nu letterlijk gebruikt voor scheidingstechnieken. Zie het als een innovatiekans dat wij in Europa in staat zijn om slimme technologieën te ontwikkelen om grondstoffen te herwinnen. Daarmee creëren we nieuwe economische activiteiten die per definitie tot werkgelegenheid leiden.' 

Liquisort merkt aan de lijve hoe groot de interesse is voor nieuwe scheidingstechnologie. Het bedrijf verwerkt niet alleen zelf metaalafval, maar levert ook machines op licentiebasis en exporteert zelfs installaties naar Amerika. Dat het booming business is, blijkt wel uit het feit dat het bedrijf vanuit de hele wereld monsters krijgt toegestuurd om uit te zoeken. De wachttijd daarvoor is inmiddels opgelopen tot twee maanden. 'Er is zo veel interesse voor dat we dit eigenlijk versneld zouden moeten uitrollen. Het heeft een enorme potentie. Alle grote metaalrecyclers willen met ons aan tafel zitten.'

Door de stijgende grondstoffenprijzen wordt dat ook alleen maar interessantere business. Maar Beckers (Van Gansewinkel) vindt dat die economische drive hand in hand moet gaan met wetgeving, waarin producenten bijvoorbeeld wordt voorgeschreven dat de herwinbaarheid van grondstoffen in het productontwerp is meegenomen.

 

Met een beetje hulp

'Wetgeving kan innovatie stimuleren', vervolgt Beckers. 'Kijk maar naar de normen ten aanzien van de CO2-emissie van voertuigen. Die hebben tot een enorme doorbraak geleid naar groenere auto's. Nu is de meeste wetgeving gericht op de reductie van afval; als je te veel afval maakt, word je daarvoor gestraft. Denk aan de verpakkingsbelasting. Buig dat om. Zet een deel van het geld in voor stimulering van slim productontwerp zodat je daadwerkelijk tot betere recyclingmogelijkheden komt.'

Weinig, minder, minstDat de fossiele grondstoffen opraken, is wel bekend. Maar metalen? Ja, ook daar dreigen we door onze reserves heen te raken. Zeker als de vraag blijft groeien. En dat doet hij. Alleen al de ontwikkeling van windmolen- en zonneparken kost bergen metaal. Maar ook in LED lampen, elektronische schakelaars, accu's en andere brandstoffencellen, katalysatoren, mobiele telefoons, computers, I-pads en elektrische auto's is metaal verwerkt.

 

Urban mining?Eigenlijk is urban mining een verzamelbegrip voor alle vormen van herwinning van metalen uit gebruikte apparaten. Letterlijk staat het natuurlijk voor de stad als mijnbouwgebied. Maar urban mining gaat verder dan kijken ín de stad. Alhoewel – Industrieel ecoloog René Kleijn, (universiteit Leiden) onderzoekt momenteel juist wel waar zich – in alle gebouwen, infrastructuur en producten die we verzamelen – metalen bevinden die te herwinnen zijn. Kleijn geeft een voorbeeld: bij een tekort aan koper zou je bijvoorbeeld de koperen waterleidingen kunnen vervangen door plastic leidingen. 'Op die manier wordt urban mining nog helemaal niet toegepast. Nu gaat de aandacht nog vooral naar actief zoeken naar materialen in afval. Dat is wel een eerste belangrijke stap natuurlijk.' Behalve in het afval dat we dagelijks met elkaar produceren, kijken afvalverwerkers ook in oude vuilstortlocaties of er bruikbaar, herwinbaar metaal te vinden is. Dat zou zomaar kunnen betekenen dat de golfbaan, die ooit op de oude vuilstort werd aangelegd, gedeeltelijk wordt afgegraven om er 'kostbaar' afval uit te sorteren.

Dit artikel komt uit de print Forum
Annette van Soest
freelance redacteur Forum
+31 70 3490165