Dik is duur: maatschappij draait op voor kosten overgewicht en obesitas

Stuur ons een bericht


We proberen binnen 2 werkdagen te reageren.
Verder gelden deze spelregels.
Annuleren
? Contact
12-01-2012

Het staat op nummer 1 in de top-10 van goede voornemens voor 2012: afvallen. Hoever moeten werkgevers gaan om hun werknemers te stimuleren gezond te leven?

Graeme Ivision was er kapot van toen hij plotseling werd ontslagen omdat hij te dik was. De 27-jarige Graeme werkte bij de Britse kerncentrale Sellafield. Maar hij kon zijn werk niet meer ‘naar behoren’ doen, liet zijn baas weten. Hij was zo dik geworden, dat hij niet meer door de beveiligingspoortjes kon en hij paste ook niet meer in zijn ontsmettingspak.

Zover mag het in Nederland niet komen, meent Paul Rosenmöller. De voormalige politicus van GroenLinks en reizend tv-reporter is voorzitter van het Convenant Gezond Gewicht, een samenwerkingsverband van 27 groeperingen. Overheid, bedrijfsleven, bonden, jongeren- en onderwijsorganisaties willen het thema ‘overgewicht’ hoog op de maatschappelijke agenda zetten.

Meer te zwaar
Het aantal zware mensen stijgt alarmerend. Eén van de twee Nederlanders is te zwaar. Ze hebben overgewicht volgens de maatstaf van de Body Mass Index (BMI, het lichaamsgewicht gedeeld door twee keer de lichaamslengte). Hun BMI ligt tussen de 25 en 30, terwijl 20 tot 25 normaal is. Nog eens 12 procent is veel te zwaar en lijdt aan obesitas (BMI boven 30).

Dik is duur – voor de samenleving vanwege de zorgkosten en voor werkgevers. De gezondheidsschade is hoog, schrijft de Raad voor de Volksgezondheid (RVZ) in een vorige maand gepubliceerd rapport Preventie van welvaartsziekten.

Overgewicht en obesitas vormen in toenemende mate een risico voor de gezondheid, stelt de raad. Ze leiden onder andere tot gewrichtsziekten, hart- en longklachten, suikerziekte, diabetes, artrose en hoge bloeddruk.

Deze chronische ziekten – veroorzaakt door roken, ongezonde voeding, overmatig alcoholgebruik, te weinig beweging – vormen liefst 27 procent van de totale ziektelast. Ook voor werkgevers vormen zware mensen een risico. Dikke mensen zijn minder productief, ze verzuimen vaker en ze kunnen arbeidsongeschikt worden, blijkt uit onderzoek. Alleen al de kosten van verzuim door overgewicht kosten werkgevers 600 miljoen euro per jaar, becijferde VNO-NCW. ‘De stijgende trend van overgewicht en obesitas moet worden gekeerd’, zegt Rosenmöller. Dat is in ieders belang, ook in dat van werknemers en werkgevers.

Aanspreken lastig
Lange tijd vonden werkgevers dat ze werknemers niet konden aanspreken op een ongezonde leefstijl. Dat werd als persoonlijke inmenging in iemands privéleven gezien. Het convenant heeft daarin verandering gebracht.

Werkgevers vinden dat bestrijding van overgewicht in elk geval een prominente plaats hoort te hebben in het gezondheidsbeleid van een onderneming.

Wordt daarmee sporten door de baas verplicht gesteld? En kunnen dikkerds of rokers door hun werkgevers worden afgestraft voor verzuim van een gezonde levensstijl? ‘Welnee’, zegt Rosenmöller. ‘Lifestyle is ieders eigen verantwoordelijkheid. Wij pleiten wel voor een werkplek die uitdaagt tot een gezonde levensstijl’, aldus de voorzitter van het Convenant Gezond Gewicht.

Vakbondsman Jaap Jongejan van CNV Vakmensen zegt: ‘Het mag natuurlijk nooit zover komen dat er bij een sollicitatiegesprek een dna-profiel wordt geleverd; is de werknemer wel of niet gezond.’ En wat betekent ‘bewegen op de werkplek’ voor mensen met zittende beroepen zoals vrachtwagenbestuurders of buschauffeurs, vraagt Wim van Veelen zich af, FNV-beleidsmedewerker. Het begrip welvaartsziekten vindt hij misleidend. Veel en lekker eten duidt op welvaart, maar veel goedkoop en vet eten doen vooral laagopgeleiden met een kleine beurs.

Gevaarlijk
Een aantal bedrijven gaat het probleem van overgewicht inmiddels serieus te lijf. ‘Gezonde medewerkers zijn productiever’, zegt Bert van der Sluis ronduit, hr-directeur bij maritiem dienstverlener IHC Merwede in Sliedrecht.

Een jaar geleden trok Van der Sluis een gezondheidsmanager aan die een vitaliteitbeleid heeft ontwikkeld. Met succes. Honderddertig werknemers nemen deel aan programma’s voor gezond afvallen en stoppen met roken. Nog eens 250 mensen doen aan fitness. De gezondheidsmanager is ook nauw betrokken bij re-integratietrajecten voor werknemers die langdurig verzuimen, zegt Van der Sluis.

‘Sancties zijn lastig.’ Tegen overmatige rokers of drinkers die niet willen deelnemen aan de lifestyle-programma’s kan de baggeraar weinig ondernemen. ‘Maar zodra we zien dat overgewicht het werk belemmert, voeren we een indringend gesprek’, zegt Van der Sluis. ‘Het is in sommige situaties gevaarlijk om met zwaar overgewicht te functioneren.’ Een vraag die hem bezighoudt, is wat hij wel en niet kan accepteren. Daarover is hij in gesprek met deskundigen en medewerkers.

De grens tussen vrijwilligheid en dwang is delicaat. Toch ziet een meerderheid van de werkgevers het als hun taak om ongezond gedrag bij werknemers in relatie met het werk aan de orde te stellen, blijkt uit onderzoek van het bureau MarketConcern.

De deelnemers aan het convenant zien meer in een vrijwillige aanpak. Voor Rosenmöller moet bewustwording hand in hand gaan met concrete acties. Hij komt bij scholen en bedrijven over de vloer om de boodschap van gezond leefgedrag uit te dragen en om te informeren wat er aan gedaan wordt.

Ook bij McDonald’s. Daar viel hem op dat op de placemat de calorieën staan, die in het eten zitten. ‘Waarom krijg je die niet onder ogen voordat je iets bestelt?’, zei hij tegen de directie. Inmiddels is het vitaliteitbeleid bij de hamburgerspecialist ‘volop in ontwikkeling’, zegt een woordvoerder. Hoe het eruit gaat zien, maakt McDonald’s dit jaar bekend.

Meer actie
Ondanks diverse inspanningen, laten volgens TNO ‘voeding en bewegen’ in het werk nog te wensen over. Zo’n 30 procent van de bedrijven is actief bezig om overgewicht en obesitas te bestrijden. Grote ondernemingen zoals Shell, DSM, Unilever en de NS zijn koplopers. Er ligt gezonde voeding in de kantines, er zijn fitnessvoorzieningen, lunchwandelen wordt gestimuleerd, en werknemers kunnen een health check krijgen. Een stap in de goede richting, vindt Rosenmöller, maar het is veel te weinig.

Voor Vincent Hildebrandt, teamcoördinator Bewegen & Arbeid bij TNO in Leiden, staat het sein op oranje. Uit TNO-onderzoek blijkt dat het aantal bedrijven dat zich inspant voor voldoende bewegen sterk afneemt - van 42 procent in 2008 naar 34 procent in 2010.

De overgrote meerderheid van de bedrijven kent geen gezondheidsbeleid. ‘Bij de meeste werkgevers ontbreekt de sense of urgency dat ‘welvaartsziekten’ een bedreiging vormen voor de productiviteit van de bv Nederland. Dat is zorgelijk’, aldus Hildebrandt. ‘Wil je de stijgende trend van overgewicht en obesitas beïnvloeden moet er nu gehandeld worden.’ Hij wijst op de explosieve stijging van obesitas in de Verenigde Staten van 23 procent in 1990 naar 34 procent nu. In Nederland ligt het percentage met 12 procent veel lager, maar in twintig jaar is het aantal mensen met obesitas wel verdubbeld.

De TNO-onderzoeker verwacht dat de stijgende trend in Nederland doorzet. ‘Waarom? Omdat werknemers structureel steeds minder energie verbruiken op het werk als gevolg van technologische vernieuwing’, zegt hij. ‘Mensen zitten uren stil achter de computer. En veel zwaar werk is door machines overgenomen waardoor werknemers minder bewegen.’ Tegelijkertijd wijst hij erop dat de porties voedsel steeds groter zijn geworden, in de VS maar ook in Nederland. ‘Het is een dubbel probleem.’

Langer werken
Bewegingsarmoede is volgens de TNO-onderzoeker een modern arbeidsrisico geworden. ‘We zijn het erover eens dat een bouwvakker niet meer dan 25 kilo mag tillen. Maar iemand die acht uur per dag stil zit achter zijn computer heeft op termijn een verhoogd risico op overgewicht en bijvoorbeeld diabetes, hart- en vaatziekten en verminderde inzetbaarheid, zelfs als hij in de vrije tijd veel sport. Dat is een sluipend gevaar voor die werknemer, maar ook voor zijn werkgever.’

Werknemers zijn verantwoordelijk voor hun eigen leefstijl, maar werkgevers hebben hier ook een verantwoordelijkheid omdat ze veelal medeveroorzaker zijn van de toenemende bewegingsarmoede, zegt Hildebrandt.

Zij hebben bovendien een direct belang bij aanpak van het probleem in verband met dreigende tekorten op de arbeidsmarkt. ‘Werkgevers willen gezonde en fitte werknemers die langer doorwerken en geen werknemers die uitvallen omdat ze op latere leeftijd chronische ziekten krijgen.’

FNV’er Van Veelen merkt dat werkgevers liever investeren in een lifestyle-beleid dan in arbeidsomstandigheden. ‘Maar het debat moet niet alleen over vervanging van vette kroketten in de kantine gaan, als werknemers tegelijkertijd acht uur per dag stof staan te happen of permanent onder hoge druk werken. De werkgever heeft de plicht voor een gezonde werkomgeving te zorgen.’

Als de werkgever een medewerker ‘alleen aanspreekt met eurotekens in zijn ogen’ gaat het de verkeerde kant op, zegt CNV-bestuurder Jongejan. Ook werknemers moeten werkgevers kunnen aanspreken als hun gezondheid in het geding is. ‘Dan blijven rechtszaken tegen werkgevers, die dikke mensen proberen te ontslaan een uitzondering.’

Dit artikel komt uit de print Forum
Michele de Waard
freelance redacteur Forum
+31 70 3490165