Privé speelt grote rol bij verzuim, werkgevers worstelen met beperkte invloed

Werkgevers in het mkb worstelen met verzuim waarbij privéproblemen en andere niet-werkgerelateerde factoren een rol spelen. Ruim zes op de tien ondernemers zien deze factoren als belangrijke oorzaken van verzuim. Tegelijk noemt bijna driekwart de beperkte invloed op de privésituatie van medewerkers als grootste uitdaging. Dat blijkt uit onderzoek van ArboNed en MKB-Nederland onder ruim 1.000 ondernemers. De uitkomsten leggen een spanningsveld bloot: werkgevers voelen zich medeverantwoordelijk voor een gezonde werk-privébalans, maar hebben weinig grip op de factoren die daarvoor vaak het meest bepalend zijn.

Werk, privé en gezondheid zijn nauw met elkaar verweven en verzuim heeft vaak niet één duidelijke oorzaak. Gebeurtenissen buiten het werk kunnen de belastbaarheid, concentratie en inzetbaarheid van medewerkers beïnvloeden. Dat vraagt van werkgevers om verder te kijken dan alleen naar wat er binnen de werkomgeving gebeurt.

Nathalie de Geus, algemeen directeur van ArboNed en Topvrouw van het Jaar 2025: “Werkgevers hebben niet op alle oorzaken van verzuim invloed. Dat betekent niet dat wat er buiten het werk speelt buiten beeld moet blijven. Oprechte aandacht voor wat er speelt, vormt vaak de basis voor een goed gesprek over de gevolgen voor het werk. Een werkgever hoeft een privéprobleem niet op te lossen, maar kan wel samen met de medewerker kijken wat nodig is om iemand gezond en inzetbaar te houden.”

Urgentie neemt toe

Die bredere blik wordt steeds urgenter nu het stressgerelateerde verzuim al jaren stijgt. In vijf jaar tijd nam het met 43% toe en inmiddels wordt één op de vier verzuimdagen veroorzaakt door stressklachten. Medewerkers die door stress uitvallen, zijn gemiddeld ruim acht maanden afwezig. Hoewel het gemiddelde verzuim in het mkb structureel lager ligt dan in grotere organisaties, heeft één uitgevallen medewerker bij een kleinere werkgever al snel directe gevolgen voor de continuïteit en de werkdruk van collega’s. Tegelijk werken kleinere bedrijven minder vaak met vast beleid en pakken zij verzuim vaker per situatie aan.

Leendert-Jan Visser, directeur van MKB-Nederland: ‘In kleinere bedrijven is er juist vaak veel persoonlijke aandacht en contact. Daarom is het ook belangrijk dat medewerkers zelf tijdig aan de bel trekken als zij dreigen vast te lopen, bijvoorbeeld als er privé iets speelt. Zodat werkgever en werknemer samen kunnen bespreken wat diegene nodig heeft om uitval te voorkomen.”

Gedeelde verantwoordelijkheid

Bijna driekwart van de ondernemers vindt dat werkgever en werknemer samen verantwoordelijk zijn voor een gezonde werk-privébalans. Die gedeelde verantwoordelijkheid staat in de praktijk op gespannen voet met de invloed die werkgevers hebben: zij ervaren dat ze maar beperkt invloed hebben op wat er in de privésituatie van medewerkers speelt. Ook noemt 27% moeilijk bespreekbare onderwerpen, zoals mentale gezondheid, als uitdaging en ervaart 20% onzekerheid over wet- en regelgeving.

“Voor veel ondernemers frustreert de mismatch tussen hetgeen waarvoor ze verantwoordelijk zijn, zoals twee jaar loondoorbetaling, re-integratie en de mogelijkheden die zij hebben om uitval te voorkomen”, aldus Visser. “Ze doen wat ze kunnen, maar lopen tegen grenzen aan. En er wordt in het kader van ziekte, arbeidsongeschiktheid en verzuimpreventie soms deskundigheid van hen verwacht die ze onmogelijk kunnen hebben. Ondernemers zijn dan echt afhankelijk van goede ondersteuning.”

Effectieve maatregelen

Ondernemers weten over het algemeen welke maatregelen kunnen helpen verzuim te voorkomen en herkennen signalen van mogelijke uitval naar eigen zeggen meestal op tijd. Een realistische werkdruk en planning, aandacht voor werkdruk en stress, flexibiliteit, autonomie en regelmatige gesprekken over welzijn en belastbaarheid worden het vaakst genoemd als effectieve maatregelen. Twee op de drie ondernemers hebben behoefte aan ondersteuning bij verzuimpreventie, vooral rond wet- en regelgeving en mentale gezondheid. Van alle genoemde partijen verwachten zij de meeste ondersteuning van arbodiensten.

De Geus: “Signalen herkennen en weten wat werkt zijn belangrijke eerste stappen. De winst zit vooral in het tijdig aangaan van het gesprek en het samen zoeken naar oplossingen, ook als het privézaken betreft. Werkgevers vragen daarbij niet om meer regels, maar om praktische ondersteuning. Bijvoorbeeld bij het voeren van een zorgvuldig gesprek of het kiezen van maatregelen die passen bij hun organisatie. Juist daar kunnen wij als arbodienst helpen.”