Arbeidsmarktbeleid en arbeidsmarktdiscriminatie

Ter voorbereiding op de commissievergadering over arbeidsmarktbeleid en arbeidsmarktdiscriminatie op 15 april brengen VNO-NCW en MKB-Nederland graag de volgende aandachtspunten onder uw aandacht.

In het kort:

Met het oog op het versterken van het toekomstig verdienvermogen van Nederland en daarmee de kwaliteit van onze verzorgingsstaat is het van groot belang dat voldoende mensen werkzaam zijn en dat met urgentie wordt gekeken naar het vergroten van onze productiviteit. Door de vergrijzing en de maatschappelijke opgaven zal de arbeidsmarktkrapte in vele sectoren hardnekkig zijn. Dit vraag om een integrale blik op arbeidsmarktbeleid. In dat licht is het relevant op te merken dat de overheid zelf de afgelopen vijf jaar een groei van circa 18 procent in het aantal ambtenaren heeft doorgemaakt. Dit onderstreept het belang van het meewegen van werkgelegenheidseffecten van het brede overheidsbeleid; zowel het beleid bij de overheid zelf, als het beleid gericht op het bedrijfsleven. Ook onderstrepen we het belang van een structurele verhoging van de arbeidsproductiviteit. Dit is essentieel voor ons verdienvermogen en vraagt om gerichte investeringen in innovatie, digitalisering en scholing.

Ten behoeve van het commissiedebat geven we de volgende speerpunten mee:

• Werken als zelfstandige: we pleiten voor een duidelijke aanpak op schijnzelfstandigheid, met regels die uitlegbaar en voorspelbaar zijn.
• Loonverschillen tussen mannen en vrouwen: we steunen de doelstelling van gelijke beloning, maar vinden een zuivere implementatie van deze Europese richtlijn van belang. Dus zonder nationale koppen, met heldere definities, werkbare rapportageverplichtingen en een zachte landing in de eerste jaren.
• Update leven lang ontwikkelen: we zien veel kansen in de beweging van baanzekerheid naar werkzekerheid en ondersteunen de onderliggende structuur en instrumenten die hiervoor nodig zijn.
• Arbeidsmigratie: we hechten aan een toegankelijke regeling voor kennismigranten en aan een vakkrachttenregeling gericht op maatschappelijke tekortsectoren.

Werken met en als zelfstandige(n)

VNO-NCW en MKB-Nederland ondersteunen de lijn van het kabinet over zelfstandigen, inclusief het rechtsvermoeden en de bijbehorende communicatiecampagne. Tegelijkertijd wijzen wij op recente cijfers, onder andere van AWVN, die laten zien dat het opheffen van het handhavingsmoratorium aanzienlijke impact heeft. Heldere communicatie vanuit het ministerie over wat wel mogelijk is en hoe de Belastingdienst gaat handhaven, is daarom cruciaal om onnodige onzekerheid te voorkomen.

We zien dat met betrekking tot zzp het Kabinet vasthoudt aan drie lijnen: een gelijker speelveld tussen contractvormen, meer duidelijkheid over de arbeidsrelatie en betere handhaving op schijnzelfstandigheid. VNO-NCW en MKB-Nederland steunen de snelle introductie van het rechtsvermoeden (conform SER MLT) en de verplichte arbeidsongeschiktheid voor zelfstandigen (de BAZ). In de brief is nadrukkelijk ook aandacht voor heldere communicatie wat wel kan op het gebied van inzet van zelfstandigen. Die stappen juichen we toe. Voor bedrijven staat of valt dit dossier daarmee met de combinatie van heldere regels en proportionele handhaving. VNO-NCW en MKB-Nederland roepen op om in te zetten op risicogerichte handhaving, snel doorvoeren van het rechtsvermoeden en het schrappen van Vbar-criteria die juist meer complexiteit en onzekerheid veroorzaken. Wij kijken verder met interesse uit naar de Zelfstandigenwet die naar de Kamer wordt verstuurd.

Loonverschillen mannen en vrouwen

De CBS-monitor laat zien dat het feitelijke uurloonverschil in het bedrijfsleven in 2024 14,5 procentbedroeg en het statistisch gecorrigeerde verschil 6,1 procent.

Werkgevers staan achter het doel van de richtlijn om ongerechtvaardigde loonverschillen aan te pakken, maar dat doel kan alleen worden bereikt als de aanpak tegen ongelijke beloning daadwerkelijk effectief zal zijn. Wij roepen de Kamer daarom op te waken voor een uitwerking die in de praktijk niet effectief is, onduidelijke normering en oplopende regeldruk. Nodig zijn heldere afgebakende definities en begrippen, een proportionele systematiek, voldoende voorbereidingstijd en ruimte voor praktische ondersteuning. Het gaat om het realiseren van een kader met verplichtingen dat werkbaar en hanteerbaar is. Anders dreigt de implementatie vooral te leiden tot papieren naleving van complexe processen en een structurele administratieve belasting voor werkgevers, terwijl de gekozen aanpak nauwelijks bijdraagt aan het feitelijk terugdringen van onverklaarbare loonverschillen.

Update LLO

We zien dat werknemers nu nog te lang blijven in minder productief of fysiek zwaar werk, met als gevolg uitval en hoge instroom in arbeidsongeschiktheid. Dat beïnvloedt ook de productiviteit van onze beroepsbevolking. Overstappen naar ander werk of een andere sector is vaak risicovol op de korte termijn en veel mensen denken daar ook niet over na, zeker niet over heel ander werk. Dit vraagt om een fundamentele omslag: van baanzekerheid naar werkzekerheid. Werkzekerheid betekent dat mensen zich veilig kunnen ontwikkelen en bewegen tussen banen en sectoren. Dat leidt tot een betere match tussen vraag en aanbod, hogere productiviteit en een toekomstbestendige economie. Voor werkgevers betekent dit snellere toegang tot talent en meer wendbaarheid; voor werkenden meer ontwikkelkansen en duurzame inzetbaarheid. We denken daarbij bijvoorbeeld aan werkenden met fysiek zwaar werk die tijdig de bakens weten te verzetten, de beweging naar ander werk weten te maken en daardoor langer gezond en productief blijven en vragen het Kabinet door te pakken op deze transitie naar een meer arbeidsmarkt die beter aansluit bij de huidige economische dynamiek.

Arbeidsmigratie

Ten aanzien van arbeidsmigratie verzoeken we de toegang tot de kennismigrantenregeling niet te beperken en een regeling voor vakkrachten in te voeren voor maatschappelijke tekortsectoren. Tegelijkertijd moeten misstanden harder worden aangepakt, bijvoorbeeld (ook) via de samenwerking tussen bedrijfsleven en de Nederlandse Arbeidsinspectie. We zijn benieuwd naar de mogelijkheden die dit kabinet ziet om uitwerking te geven aan deze adviezen. Afgelopen zomer brachten sociale partners een SER- advies uit over arbeidsmigratie en als ondernemersorganisaties hebben wij eerder een concrete handreiking voor bedrijven gemaakt over goed werkgeverschap met betrekking tot arbeidsmigranten.

Nu doorpakken op de arbeidsmarkt

Net als de rest van Europa kampt Nederland met een aanhoudend en oplopend personeelstekort, vooral in maatschappelijk belangrijke sectoren zoals zorg, techniek (verduurzaming), onderwijs, woningbouw en mobiliteit. Door de vergrijzing dreigen deze tekorten alleen maar groter te worden. Voor ondernemers vormt dit nog steeds de grootste zorg. Ze zijn primair zelf aan zet om hiervoor oplossingen te vinden, zoals investeren in arbeidsbesparende technologie en het uitbreiden van werkuren. Maar we verwachten dat overheidsbeleid rekening houdt met de druk op de arbeidsvraag. We zien daarnaast dat er nog kansen liggen om het aanbod op de arbeidsmarkt te vergroten met het tegengaan van regeldruk, door werken meer lonend te maken en meer te doen om mensen die nog langs de kant staan aan werk te helpen. Een integrale blik op arbeidsmarktbeleid is nodig om het verdienvermogen van onze economie op peil te houden.