Defensierapport: De Nederlandse MKB-maakindustrie en de defensieketen

De veiligheid in Europa staat onder druk. Door de oorlog in Oekraïne, de situatie in het Midden-Oosten, toenemende geopolitieke spanningen en kwetsbare internationale toeleveringsketens is vrede en veiligheid niet vanzelfsprekend. Veel NAVO-landen verhogen daarom hun defensie-uitgaven, en ook binnen de Europese Unie groeit de aandacht voor een sterkere eigen defensie-industrie.

Wens: meer defensiebestedingen naar Nederlandse bedrijven

Aanbevelingen in het kort

De huidige defensieproductieketen bestaat uit een relatief kleine, vaste kern van Original Equipment Manufacturers (OEM’s). Dit zijn hoofdaannemers die eindproducten ontwikkelen en assembleren. Deze OEM’s hebben een keten van toeleveranciers die delen, assemblages of losse onderdelen leveren die uiteindelijk door de OEM worden samengesteld tot een gereed product dat voldoet aan de vereisten. De OEM’s bepalen voor een deel de samenstelling van dit ecosysteem en vertolken daarmee de rol van regisseur in de keten.

Deze OEM’s en hun ketenpartners beschikken over dezelfde specifieke bedrijfs- en proceskenmerken die grotendeels overeenkomen met de vereisten die gelden in andere hoogwaardige industriële ecosystemen. Met andere woorden: bedrijven die bijvoorbeeld actief zijn in de markt van healthcare of semicon zouden niet veel hoeven om te stellen om geschikt te zijn voor levering aan de defensie-industrie. De algehele productiecapaciteit kan in theorie snel worden opgeschaald door het bestaande potentieel gericht te mobiliseren.

Ruim 3.000 bedrijven zijn nog niet actief in de defensieketen, maar kunnen op basis van vergelijkbare kwalificaties relatief snel instromen. Om dit te kunnen doen moet er meer zicht zijn op de aard en omvang van het gevraagde materieel. Kortom, defensie moet duidelijk aangeven waar de komende jaren in geïnvesteerd gaat worden en dit ook breed communiceren met (potentiële) producerende en toeleverende bedrijven. Het huidige systeem van behoeftestelling biedt niet genoeg langetermijnzekerheid om voldoende extra investeringen te mobiliseren.

Bedrijven hebben behoefte aan perspectief. Formuleer vanuit defensie een duidelijke kwalitatieve en kwantitatieve capaciteitsbehoefte. Maak zichtbaar aan welk materieel behoefte is; zowel in aard (wat is er nodig?) als in volumes (hoeveel is daar dan voor nodig?). Op dit moment is nog niet helder genoeg welke capaciteitsbehoefte defensie concreet heeft. Kortom, welke keuzes maakt defensie voor de toekomst en welke vragen liggen er nú voor. Voor het maken van investeringsplannen is het voor bedrijven van essentieel belang dat er een duidelijk kader is.

Een betere/structurelere, en vooral geïnstitutionaliseerde afstemming tussen publieke en private organisaties, is noodzakelijk om de samenwerking tussen bedrijven en defensie te versnellen. Zet bijvoorbeeld brancheorganisaties in om geschikte bedrijven te identificeren en te matchen met de vraag, zodat een helder investeringsperspectief ontstaat voor potentiële toeleveranciers. Breng brancheorganisaties in positie om een nadrukkelijkere rol te spelen in het versterken van de contacten tussen defensie en de maakindustrie. Brancheorganisaties zijn de ogen en oren van en voor veel ondernemers en weten de specifieke kenmerken die gelden voor het leveren aan defensie, snel te vertalen naar voor bedrijven heldere oplossingen.

Hiervoor is het belangrijk dat er concrete stappen worden gezet richting een sterkere interdepartementale coördinerende organisatie die voor de overheid en bedrijfsleven een duidelijk aanspreekpunt of loket, met verantwoordelijkheid en mandaat binnen Defensie die in de samenwerking aan de slag gaan om knelpunten te identificeren, op te lossen en kansen te benutten. De Nederlandse MKB-maakindustrie en de defensieketen | pagina 3

Richt een publiek-private samenwerking (PPS) in die OEM’s ondersteunt bij het vormen en opschalen van robuuste toeleverconsortia. Door een gezamenlijk PPS in te richten, bestaande uit doelgericht matchmaking, worden Defensie én de industrie in staat gesteld om een gezamenlijke uitvoeringskracht te realiseren die nodig is om de versnelde opschaling van productie voor Defensie te realiseren. In deze PPS kan een wederzijds commitment worden vastgelegd dat verder gaat dan intenties. Door in de PPS wederzijdse verplichtingen aan te gaan, kunnen eventuele barrières en blokkades binnen deze PPS worden geïdentificeerd en beslecht.

Koppel de opschaling van de ketens nadrukkelijk aan het verhogen van de arbeidsproductiviteit om structurele capaciteitsgroei mogelijk te maken. De voorgenomen structurele verhoging van het kabinet op de Nederlandse defensie-industrie biedt kansen voor een breder effect op versterking van de Nederlandse industrie. Door de investeringen in de defensie-industrie wordt de industrie ondersteund in het opschalen van de totale productiecapaciteit.

Ook in relatie tot een grote krapte op de arbeidsmarkt is dit alleen maar mogelijk door scherp in te zetten op arbeidsproductiviteit. Hiermee komen de doelstellingen van dit kabinet op het gebied van industriebeleid dichterbij. Dit biedt ook betere economische kansen en draagt bij aan een grotere autonomie van de Nederlandse industrie in het algemeen.

Versnel de lopende activiteiten op het gebied van aanbesteding, voorfinanciering en creëer hiermee meer langetermijnzekerheid zodat dit bedrijven in staat stelt hun opschaling van de productiecapaciteit of innovatiecapaciteit te financieren.

Download het Defensierapport voor de volledige analyse.