De euro van morgen: digitaal én contant

Europa werkt aan nieuwe regels voor de toekomst van betalen. In het zogenoemde pakket voor de gemeenschappelijke munt staan twee voorstellen centraal: een mogelijke digitale euro en het versterken van de status van contant geld als wettig betaalmiddel. Het dossier kwam deze maand opnieuw in een stroomversnelling: op 23 juni stemde de Commissie Economische Zaken van het Europees Parlement over haar positie. Daarmee is de weg vrijgekomen voor de volgende fase: onderhandelingen tussen Parlement, Raad en Commissie. Naar verwachting vindt de eerste onderhandeling in juli plaats, met als inzet om beide dossiers voor het einde van dit jaar onder het Ierse voorzitterschap af te ronden.

De digitale euro moet een digitale vorm van publiek centralebankgeld worden, naast contant geld. Daarmee wil Europa zorgen dat iedereen ook in een digitalere economie toegang houdt tot publiek geld. Maar de discussie gaat inmiddels over meer dan betalen alleen. De digitale euro past in een bredere inzet op strategische economische weerbaarheid: Europa wil minder afhankelijk worden van niet-Europese betaalinfrastructuur en grote internationale spelers zoals Visa, Mastercard en PayPal.

Die geopolitieke dimensie is de afgelopen maanden sterker geworden. Waar rapporteur Fernando Navarrete aanvankelijk terughoudend was over de digitale euro, is het Parlement opgeschoven richting een bredere inzet. Daarbij gaat het niet alleen om een extra betaalmiddel voor consumenten, maar ook om de vraag hoe Europa zijn betalingsverkeer beschermt tegen verstoringen van buitenaf. In de discussie speelt bijvoorbeeld mee hoe kwetsbaar digitale betalingen kunnen zijn als toegang tot betaalnetwerken afhankelijk is van partijen buiten Europa.

Tegelijkertijd werken private Europese partijen ook aan eigen betaaloplossingen, zoals Wero. Dat onderstreept dat betaalautonomie belangrijker wordt, maar ook dat publieke en private initiatieven goed op elkaar moeten aansluiten. Voor ondernemers is uiteindelijk niet de institutionele vorm doorslaggevend, maar de vraag of betalen veilig, betaalbaar en praktisch uitvoerbaar blijft.

Juist daar zit voor Nederlandse ondernemers een belangrijk aandachtspunt. Nederland heeft al een zeer efficiënt en relatief goedkoop betaalsysteem. De zorgen over kosten worden extra relevant omdat ondernemers die digitale betalingen accepteren, onder het voorstel ook verplicht kunnen worden om de digitale euro te accepteren. Dan is het van groot belang dat zij niet via een Europees gemiddelde worden geconfronteerd met hogere transactiekosten dan zij nu gewend zijn. De Raadstekst bevat hiervoor een relevante uitzondering voor lidstaten met aanzienlijk lagere kosten. In de komende trilogen wordt het belangrijk om dat punt vast te houden.

Ook contant geld blijft onderdeel van het pakket. Europa wil de rol van cash beschermen, onder meer om te voorkomen dat mensen die minder makkelijk digitaal

betalen worden buitengesloten. Dat is een belangrijk uitgangspunt, maar de praktijk verschilt sterk per lidstaat. In Nederland neemt het gebruik van contant geld al jaren af en zijn veel bedrijven overgestapt op digitale betaalmiddelen, bijvoorbeeld bij parkeerautomaten, zelfscankassa’s en onbemande tankstations. Dat betekent niet dat ondernemers geen oog hebben voor klanten die niet digitaal kunnen of willen betalen. In de praktijk zoeken zij vaak al naar werkbare oplossingen, bijvoorbeeld door in specifieke situaties maatwerk te bieden. Denk aan een apotheek, waar toegankelijkheid extra zwaar weegt. Tegelijkertijd spelen voor ondernemers ook andere belangen mee. Minder contante betalingen kan helpen om risico’s rond witwassen te beperken; ondernemers willen dat vanzelfsprekend niet faciliteren. Een acceptatieplicht voor contant geld moet daarom altijd ruimte laten voor goed afgebakende uitzonderingen, bijvoorbeeld waar kosten, uitvoerbaarheid of de veiligheid van personeel in het geding zijn.

De uitdaging is dus helder: publieke en private betaaloplossingen moeten goed op elkaar aansluiten, zonder ondernemers op te zadelen met onnodige kosten, risico’s of verplichtingen.