De recente EU-top: naast de interne markt domineerden oorlog, energie en verdeeldheid

Op 19 maart waren de EU-leiders van plan de Europese economie te boosten. De basis voor deze formele bijeenkomst werd al gelegd op 12 februari in Alden-Biesen, waar de gesprekken zich richtten op het versterken van de interne markt in een veranderende geopolitieke omgeving. Na deze bijeenkomst kwam duidelijk naar voren dat de EU zich zal focussen op het opbouwen van een sterkere en beter functionerende Europese interne markt, en het vergroten van het concurrentievermogen van de EU. Deze prioriteiten zouden tijdens deze top worden, maar werd de agenda in de praktijk bijna volledig overgenomen door internationale crises en de interne verdeeldheid speelde een grote rol.

Oorlog en geopolitiek

De oorlog in Oekraïne en de escalatie in het Midden-Oosten bepaalden het debat. De EU bevestigde haar steun aan Oekraïne, maar concrete besluiten bleven uit doordat de Hongaarse premier Viktor Orbán niet te overtuigen was om zijn veto op de lening van 90 miljard euro op te heffen. Ondanks die houding gaf Ursula von der Leten aan dat de lening er “one way or the other” zal komen, en voegde voorzitter van de Europese Raad Anónio Costa toe dat niemand de Europese Raad kan chanteren. Ondanks de boosheid van lidstaten is er geen concreet plan gepresenteerd om tóch deze lening te kunnen verschaffen.

Energie en economie

De ontwikkelingen in het Midden-Oosten hebben directe gevolgen voor de energieprijzen, die sterk zijn gestegen door verstoringen in olie- en gasaanvoer. Hoewel de urgentie breed wordt erkend, blijven ingrijpende maatregelen uit. Hoewel sommige lidstaten actieve discussie voeren over het afzwakken van het emissiehandelssysteem (ETS), blijft dit Europese klimaatbeleid overeind. Het ETS wordt gezien als rode lijn voor Europees klimaatbeleid, en de inhoud van de wetgeving zal niet worden opengelegd. Voorafgaand aan de top onderstreepte Commissievoorzitter Ursula von der Leyen dit standpunt in een brief aan de regeringsleiders. Zij verdedigde het ETS als een bewezen instrument om de industrie te verduurzamen, maar kondigde ook aanpassingen aan. Zo werkt de Commissie aan nieuwe benchmarks en wil zij de marktstabiliteitsreserve versterken.

Tegen deze achtergrond hebben de regeringsleiders de Commissie verzocht om uiterlijk in juli 2026 met een herziening van het ETS te komen. Deze herziening moet bijdragen aan een realistischer systeem na 2030 en tegelijkertijd de huidige prijsinstabiliteit en druk op industrie en energieprijzen verminderen. Hierbij zoekt de Commissie vooral naar hoe het bestande systeem beter benut kan worden, De eerste voorstellen worden voor de zomer verwacht.

Veiligheid en defensie

De EU wil niet militair betrokken raken in het Midden-Oosten om te voorkomen dat ze in het conflict wordt meegesleept en legt de nadruk op de-escalatie. Wel leidt de verslechterende veiligheidssituatie tot een grotere nadruk op defensiesamenwerking binnen de EU. Lidstaten willen richting 2030 meer gezamenlijke productie en aankoop van militair materieel en nauwere samenwerking met de NAVO. Daarnaast groeit de aandacht voor dreigingen als desinformatie van buitenlandse inmenging, waarvoor de EU harder wil optreden, onder meer door de presentatie van de Digital Services Act. Ook werd de mogelijke toename in migratiestromen als gevolg van conflicten in de regio besproken. Hiervoor stelt de EU beter voorbereid te zijn dan de vorige migratiecrisis van 2015, met strengere grenscontroles en samenwerking met buurlanden.

One Europe, One Market agenda

De Europese Raad heeft tijdens de top zijn goedkeuring en steun uitgesproken voor het werkprogramma dat vorige maand werd afgerond door de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen. Door fragmentatie tussen lidstaten te verminderen, productregels verder te harmoniseren, administratieve lasten terug te dringen en de erkenning van vaardigheden en diensten te verbeteren, wil de EU haar economische weerbaarheid vergroten en minder afhankelijk worden van externe partijen. In dit kader stelt het document zes prioritaire maatregelen die gericht zijn op het voorkomen en wegnemen van belemmeringen voor de vier vrijheden van de interne markt. In de bijgevoegde tijdslijn is een concreet schema opgenomen, waar het Europees Parlement om had gevraagd, en de uitvoering is inmiddels al gestart. Zo heeft wordt er gewerkt aan een e-declaratiesysteem voor het tijdelijk detacheren van werknemers naar andere lidstaten, waarvoor rond juni 2026 een voorstel wordt verwacht, met als doel administratieve lasten te verlagen.

Verder zet de EU in op het verbeteren van de wederzijdse erkenning van beroepskwalificaties en het versterken van de overdraagbaarheid van vaardigheden, om arbeidsmobiliteit binnen de interne markt te vergemakkelijken. Ook wordt het ‘once-only’-principe verder uitgerold, onder meer via een European Business Wallet, een digitale EU-identiteit voor bedrijven waarvoor eind dit jaar een politiek akkoord wordt voorzien.

Tegelijkertijd richt de agenda zich op het versterken van het gelijke speelveld, onder andere door strengere waarborgen voor producten die op de markt worden gebracht, met name uit derde landen. Tot slot wordt ingezet op het aanpakken van gefragmenteerde regels rond productetikettering en verpakkingen, om grensoverschrijdende handel verder te vereenvoudigen. Om bedrijven beter in staat te stellen op te schalen en internationaal te concurreren, wordt daarnaast gekeken naar het fusiebeleid en de rol van mergers.