European Competitiveness Fund & Horizon Europe: wat willen de rapporteurs van het Parlement?

Afgelopen maand zijn de eerste draft reports over de voorstellen van het European Competitiveness Fund en Horizon Europe gepubliceerd. Op beide voorstellen is de Duitse christendemocraat Christian Ehler rapporteur. Voor ECF doet hij dit samen met de Roemeense sociale democraat Dan Nica. Ehler maakt in beide concepten nieuwe suggesties voor de invulling en governance van de twee programma’s.

Achtergrond: Voorstel Commissie

 In juli 2025 deed de Commissie haar voorstel voor het tiende kaderprogramma voor onderzoek en innovatie (Horizon Europe 2028 – 2034) en het European Competitiveness Fund (ECF). Het laatste is een ‘nieuw’ programma dat verschillende huidige financieringsprogramma’s van de EU samenbrengt, zoals EU4Health, DigitalEurope en het European Defence Fund. Dit samenbrengen moet zorgen voor een versimpelde procedure voor geïnteresseerde deelnemers: in plaats van allerlei verschillende aanmeldingsprocedures en vereisten is er maar één regelboek voor het ECF. Horizon Europe is een zelfstandig programma, maar moet volgens de Commissie hetzelfde regelboekje volgen als het ECF.

De Commissie stelt ook daarom voor om de twee sterk met elkaar te verbinden. Dit zit hem deels in hetzelfde regelboek, maar ook een strategische verbinding tussen verschillende onderdelen van de programma’s. Horizon Europe is gebaseerd op vier pijlers, allen met een verschillende functie. De zogenaamde tweede pijler (‘Competitiveness & Society’) focust zich op onderzoekssamenwerking en pps’en. Het Competitiveness onderdeel van de tweede pijler heeft dezelfde thematische prioriteiten als het ECF. De project calls voor Horizon Europe hiervoor zouden geïntegreerd worden in de jaarlijkse werkprogramma’s voor het ECF.

Minder geïntegreerde verbinding Horizon Europe – ECF

Christian Ehler is als Europarlementariër niet onbekend met het kaderprogramma Horizon Europe: Ehler nam al eerder de rol van rapporteur op zich voor het huidige programma (Horizon Europe 2021 – 2027) en het programma daarvoor (Horizon 2020). Gezien zijn eerdere ervaring en toewijding aan het programma vindt Ehler ook het een en ander van de voorstellen van de Commissie. Hij wil dan ook dat Horizon Europe minder sturing krijgt vanuit het ECF dan de Commissie in haar voorstel voorziet. Ehler wil dat de tweede pijler van Horizon Europe haar eigen werkprogramma’s krijgt en ook qua governance haar eigen sturing krijgt. Dit betekent niet dat de programma’s totaal niet met elkaar in verbinding staan, aldus Ehler. Binnen ECF introduceerd Ehler zogenaamde ‘Horizon Europe Pathway Actions’. Deze moeten zorgen dat veel belovende onderzoeksresultaten uit Horizon Europe (inclusief voorgaande programma’s) vertaald worden naar de markt.

Governance door experts

Voor beide voorstellen wil Ehler (en in het geval van het ECF dus ook Nica) dat experts uit het veld meer zeggenschap krijgen over de invulling van de programma’s. In haar eigen voorstel introduceert de Commissie een ‘Strategic Stakeholder Board’ bestaande uit mensen uit het veld om sturing te geven aan het ECF en daarbij ook de tweede pijler van Horizon Europe. Ehler wil daarentegen dat de tweede pijler haar eigen sturing krijgt met twee adviesraden: één voor ‘Competitiveness Research’ en één voor ‘Global Societal Challenges Research’. Deze raden geven globaal over de twee verschillende onderdelen binnen pijler twee. Voor de invulling van de werkprogramma’s zet Ehler graag experts aan het roer: kleinere teams van thematische experts (met een lead expert) moeten invulling geven aan de uiteindelijke werkprogramma’s voor de verschillende thematische prioriteiten binnen de pijler.

Voor het ECF stellen de co-rapporteurs gelijkaardige dingen voor. Zo introduceren ze een Economic and Technology Advisory Council met experts om advies te geven aan de Commissie over de implementatie van het programma (behalve over defensie en veiligheid), maar krijgt geen beslissingsbevoegdheid. Daarnaast komt er een Stakeholder Group bestaande uit verschillende soorten stakeholders waaronder ook het mkb en relevante industriespelers. Zij ondersteunen de Commissie bij het ontwerpen van de calls binnen het programma. De Council for European Competitiveness Research fungeert als een sub-configuratie onder deze groep om mee de Horizon Europe Pathway Actions te overzien.

Hoger budget en een definitie voor ‘Competitiveness’

Over het algemeen stellen de concepten hogere budgetten voor de programma’s voor. Zo ziet Ehler graag een budget van 220 miljard euro voor Horizon Europe (Commissievoorstel: 175 miljard euro) en voor het ECF stelt hij samen met Nica een budget van 257,73 miljard euro voor (Commissievoorstel: 234,3 miljard euro). Ook zetten ze al gerichter uit hoe het budget precies verdeeld moet worden binnen het programma. Voor de verantwoording van het budget en de investeringen via het ECF, introduceren ze een definitie voor competitiveness: de mogelijkheid voor Europese bedrijven om succesvol te concurreren in de wereldmarkt waarvoor een eerlijk speelveld nodig is voor de Europese industrie in vergelijking met globale concurrenten.

Als VNO-NCW en MKB-Nederland ondersteunen we de algemene grotere aandacht binnen het voorstel voor het nieuwe meerjarig financieel kader naar competitieve budgetten zoals Horizon Europe en het ECF. Het is belangrijk dat binnen deze programma’s de budgetten worden bedeeld op basis van excellentie naar de beste voorstellen. De voorstellen van Ehler en Nica bieden mogelijkheden voor het bedrijfsleven om directere sturing te geven aan de Europese investeringen in R&D en marktopschaling om deze aan te laten sluiten bij de vraag van de markt maar ook toekomstgericht te blijven kijken. Nu dat de twee conceptverslagen er liggen kunnen er nog amendementen ingediend worden door Europarlementariërs. Naar verwachting wordt het hele verslag