Vooruitblik juli

Presentatie pakket aanbestedingshervormingen

Aanvankelijk zou de Commissie op 1 juli een reeks voorstellen presenteren die het Europese aanbestedingsbeleid moeten hervormen. Aanbestedingen zijn goed voor ongeveer 14% van het EU-bbp, en de Commissie ziet hierin een krachtige hefboom om concurrentievermogen, duurzaamheid en weerbaarheid te versterken. Volgens de meest recente interne agenda is deze presentatie echter verschoven naar 9 september 2026. Toch blikken we alvast vooruit op wat deze aanbestedingshervormingen kunnen inhouden.

Ten eerste de Public Procurement Act (PPA), de grootste herziening van het aanbestedingsrecht sinds 2014. De Commissie wil versnipperde regels vereenvoudigen en stroomlijnen, en criteria als duurzaamheid en weerbaarheid een vastere plek geven. Voor het bedrijfsleven is dit belangrijk, omdat groene criteria in sleutelsectoren van vrijwillig naar verplicht kunnen gaan.

Ten tweede de European Innovation Act (EIA), die innovatieve ideeën sneller van onderzoek naar de markt moeten brengen. De wet richt zich op pre-commercieel aanbesteden, waarbij overheden technologie in een vroeg ontwikkelingsstadium inkopen, zodat in Europa ontwikkelde innovaties effectiever kunnen doorgroeien en over de grenzen heen kunnen opschalen. Het initiatief komt voort uit de constatering dat de EU slechts 0,6% van haar bbp aan het inkopen van R&D-diensten besteedt. Tegelijkertijd met de EIA brengt de Commissie een aanbeveling over regulatory sandboxes naar buiten: gecontroleerde testomgevingen voor bedrijven waar veel beleidsterreinen gebruik van zullen maken.

Een derde, overkoepelend thema, is het idee van ‘Made in EU’. De Commissie wil de Europese productie stimuleren door via aanbestedingen de vraag naar Europese producten te vergroten. Dit is al deels uitgewerkt in de Industrial Accelerator Act (IAA), die in maart werd gepresenteerd, en past in de bredere inzet om de concurrentiekracht en weerbaarheid te versterken.

Met deze plannen gebruiken de EIA, IAA en PPA alle drie aanbestedingen als beleidsinstrument om de Europese markt te sturen en halen de initiatieven ook bijbehorende kritiek. De EIA kreeg niet één, maar twee keer een negatief van de Regulatory Scrutiny Board van de Commissie. Een reden hiervoor is de schijnbare overlap met de aanbestedingsregels en het ontbreken van een analyse hoe de wet samenwerkt met de herziening van dezelfde regels.

Een grote zorg voor alle drie de onderwerpen is de toegang van het mkb. Zowel het Europees Parlement als het Comité van de Regio’s waarschuwt dat zware documentatievereisten kleine ondernemers blijven ontmoedigen. Voor VNO-NCW en MKB-Nederland is dit een belangrijk aandachtspunt: een gelijk speelveld en uitvoerbaarheid moeten centraal staan, zodat de hervormingen Europese bedrijven daadwerkelijk versterken in plaats van met extra lasten opzadelen.

Herziening van het emissiehandelssysteem

De Europese Commissie wil midden juli met een herziening van het emissiehandelssysteem (ETS) komen, en de druk loopt op. Afgelopen EU-top heeft de Europese Raad expliciet vastgelegd kennis te nemen van de Commissie om uiterlijk half juli het voorstel te presenteren, inclusief een herwaardering van de gratis emissierechten voor de industrie.

Gratis rechten worden berekend op basis van de 10% minst vervuilende bedrijven per sector. Deze regeling staat onder druk: eerder deze maand stuurde een groep van enkele van Europa’s grootste vervuilers samen een brief aan alle bestuurslagen van de EU met het verzoek om méér gratis rechten in de nieuwe review. Een deel van de industrie vraagt ook het ETS in zijn huidige vorm te bevriezen om oplopende kosten te voorkomen.

Het interne concept van de ETS-review zou na de EU-top binnen de Commissie circuleren. Voor het Nederlandse bedrijfsleven is dit dossier van groot belang: de uitkomst raakt zowel de uitvoerbaarheid voor energie-intensieve sectoren als het gelijke speelveld tussen koplopers in verduurzaming en grote uitstoters.

NAVO-top in Ankara

Op 7 en 8 juli komen de NAVO-leiders bijeen in Ankara voor de 36^e top. De bijeenkomst vindt plaats in een periode met veel spanningen: in het vijfde jaar van de Russische invasie in Oekraïne staat de eenheid onder druk door verschuivingen in het Amerikaanse beleid, waaronder spanningen in Groenland en Iran. De agenda draait naar verwachting om verdere steun aan Oekraïne, defensie-uitgaven en de implementatie van eerdere toezeggingen, met name de in Den Haag afgesproken 5%-norm voor defensie-uitgaven in 2030. In het Verenigd Koninkrijk houdt de premier Starmer vast aan publicatie van het langverwachte Defense Investment Plan vóór de top, ondanks zijn aangekondigde aftreden.

De komende weken vormen daarmee een drukke aanloop naar het zomerreces. Met de aanbestedingsvoorstellen, de ETS-herziening en de NAVO-top in dezelfde periode komen economische, industriële en geopolitieke dossiers samen. VNO-NCW en MKB-Nederland volgen deze ontwikkelingen op de voet en blijven zich inzetten voor uitvoerbare regelgeving, een gelijk speelveld en een sterke concurrentiepositie voor het Europese bedrijfsleven.

Veehouderijstrategie door krimpende sector

Op 7 juli presenteert de Commissie een nieuwe strategie voor de veehouderijsector. Aanleiding is de krimp van de sector: het aantal varkens, koeien, schapen en geiten in de EU neemt al een decennium af. Volgens de Commissie spelen klimaatverandering, dierziektes en groeiende maatschappelijke eisen hierin een rol.

De strategie moet de regels voor boeren vereenvoudigen en de sector helpen onder deze uitdagingen. Tegelijk kondigt de Commissie strengere dierenwelzijnsregels aan: zo wordt wetgeving voorbereid om kooihuisvesting voor kippen eind 2026 en voor varkens in 2027 te verbieden. Dierenwelzijnsorganisaties reageren voorzichtig positief.

De strategie verschijnt gelijktijdig met een nieuw EU-eiwitplan. De Commissie wil beide initiatieven als complementair presenteren in plaats van concurrerend. Waar sommige ngo’s pleiten voor een grotere verschuiving van GLB-middelen naar plantaardige landbouw, benadrukt de Commissie juist dat verschillende landbouwmodellen naast elkaar moeten kunnen bestaan om voedselzekerheid en milieudoelen te combineren.